تبليغات

شاتل
بخش اصلي كه مانند يك هواپيما است، وسيله‌اي مدارگرد نام دارد. براي اينكه اين مدارگرد در مدار زمين قرار بگيرد، بايد به خارج از جو زمين برود. براي اين پرواز، موشك‌هاي بسيار قدرتمند بالا‌برنده به كار مي‌آيند.

در واقع اين تكه، قسمت دوم شاتل است. اين قسمت دو دقيقه و سي ثانيه پس از پرتاب شاتل از آن، جدا و به اقيانوس در نزديكي محل پرتاب هدايت مي‌شود تا پس از بازيابي، در پروازهاي آينده مورد استفاده قرار گيرد. قسمت سوم، دو مخزن عظيم شاتل هستند كه با بيش از دو ميليون ليتر سوخت از هيدروژن و اكسيژن مايع پر مي‌شوند. دو مخزن پس از خروج از جو زمين، جدا شده و به دليل برخورد با جو زمين مي‌سوزند.


تنها، مدارگرد است كه كاملاً‌ به بيرون از جو زمين مي‌رود، بدنه قسمتهاي مدار گرد از آلياژي از آلومينيوم و موشك‌هاي بالا برنده، از جنس تيتانيم ساخته شده‌اند.


سايوز
قسمت اصلي سايوز كه در پرواز آخرين خود، انوشه انصاري، ‌اولين فضا‌نورد ايراني را به فضا برده بود، در واقع يك «كپسول» است. اين «كپسول» كه قسمت مياني سايوز است؛ بايد آن چنان پايدار باشد كه در هنگام بازگشت به زمين، از هم نپاشد: دو قسمت ديگر كه يكي از تجهيزات كنترل و ديگري انبار وسايل مورد نياز و يا آزمايشات فضايي در آن جاي دارند، پس از آن كه وظايف خود را به انجام رساندند، از كپسول جدا مي‌شوند تا كپسول بتواند به تنهايي به زمين بازگردد.


تفاوت‌ها
يكي از تفاوت‌هاي عمده ميان «شاتل‌» و «سايوز»، روش فرود آمدن آنهاست. كيهان‌پيماهاي آمريكايي ناسا همانند هواپيما هستند، ولي سايوز اين گونه نيست، سايوز در واقع يك «كپسول» است كه فرود مي‌آيد. اين كپسول به تنهايي وارد جو زمين مي‌شود و حالت يك چترباز را دارد و به هنگام فرود، به چيزي متصل شده و فرود مي‌آيد.

پس از فرود اين كپسول است كه مي‌بينيم در اصل موشكهايي سرعت سايوز را كم مي‌كنند، تا اين فرودي آرام باشد و دقيقاً‌ حالت چترباز است. اما شاتل اين گونه نيست، ابتدا بالا مي‌رود، كارش را در مدار انجام مي‌دهد، به جو زمين برمي‌گردد و همچون هواپيما، از نيروي محركه استفاده نمي‌كند و مانند سايوز، فرودي آزاد دارد يعني جو زمين را مي‌شكافد و سپس همچون «گلايدر» با فرود آزادانه و نه توسط «خلبان»، بلكه توسط كيهان‌نوردان كه كنترل شاتل را برعهده دارند، همچون يك هواپيما در باندي مخصوص فرود مي‌آيد.


تفاوت عمده ديگر اين است كه شاتل‌ها مي‌توانند، بارهاي بسيار سنگيني را با خود به فضا ببرند. در آخرين پرواز شاتل آتلانتيس، كيهان‌نوردان بيش از هفده تن اسكلت فلزي را به فضا بردند تا ايستگاه فضايي را گسترش دهند. اما سايوز هرگز چنين قابليتي ندارد و بر همين اساس است كه اعلام شد اگر شاتل‌ها نتوانند پرواز كنند، شايد پروژه ايستگاه فضايي به دست فراموشي سپرده شود.


كيهان‌پيماهاي ناسا همچنين مي‌توانند زباله‌هايي را از ايستگاه فضايي به زمين بياورند. به عبارتي ديگر، ماهواره‌هايي را كه ديگر استفاده نمي‌شود، توسط دست مكانيكي شاتل گرفته، داخل خود كشيده و به كره زمين بازگردانند. همه اينها، در واقع برتري‌هاي شاتل است. اما سايوز هم براي خود برتري قابل توجهي دارد و آن اين كه بسيار ارزان و كم هزينه‌تر از شاتل است و در كل بالا رفتن و پايين آمدن هزينه‌هاي كمتري دارد.


اما همان گونه كه گفته شد سايوز را نمي‌توان براي توسعه ايستگاه بين‌المللي فضايي در نظر گرفت كه عمده‌ترين پروژه مشترك سازمان‌هاي گوناگون فضايي در روي كره زمين است.
به همين دليل، بزرگترين و عمده‌ترين تفاوت و برتري واضح شاتل اين است كه از اين وسيله براي توسعه ايستگاه فضايي بين‌المللي استفاده مي‌شود.


يكي از تفاوت‌هاي ديگر، منابع سوخت هستند كه در شاتل‌ها چند سالي است كه مشكل‌آفرين شده‌اند. شاتل‌ها مخازن سوخت بسيار بزرگي دارند؛ مخازني با حجمي بيش از دو ميليون ليتر سوخت شامل «هيدروژن مايع» و «اكسيژن مايع»، البته هنگامي كه گفته مي‌شود «مخازن» ممكن است كه بعضي از افراد تعجب كنند، چون تنها يك مخزن نارنجي رنگ غول‌پيكر را مي‌‌بينند.

اين مخزن در حقيقت در داخل خود داراي دو مخزن است. يك مخزن سوخت «اكسيژن مايع» و ديگري، مخزن سوخت «هيدروژن مايع»، اين مخازن بعد از اين كه شاتل‌ به سمت بالا مي‌رود، در حدود هشت دقيقه پس از پرواز، از شاتل جدا مي‌شوند و به داخل جو برمي‌گردند و مي‌سوزند، چرا كه يك بار مصرف هستند.


مشكلاتي كه براي شاتل ايجاد مي‌شود، از لوله‌هاي سوخت‌رساني مخازن به داخل شاتل آغاز مي‌گردد. هنگام جدا شدن مخازن از شاتل، عايق لوله‌ها به بدنه شاتل اصابت مي‌كردند و باعث آسيب ديدن بدنه شاتل مي‌شدند. مثلاً‌ در مورد شاتل «كلمبيا» در سال 2003 ديديم كه فاجعه‌ساز بود و متأسفانه موجب انفجار گرديد.


يك اتفاق جالب نيز براي عايق‌ها در سال 1995 پديد آمد و آن اين كه، داركوب‌ها در اين سال بر روي عايق‌ها نشسته و اين عايق‌ها را مي‌كندند و دانشمندان نيز براي اين كه داركوب‌ها را فراري بدهند، از عروسك‌هايي به شكل جغد استفاده مي‌كردند تا داركوب‌ها را بترسانند. از سال 1995 اين جغدهاي مصنوعي، همواره براي خود، جايي بر روي شاتل‌ها باز كرده‌اند. البته بديهي است كه قبل از پرواز؛ اين جغدها برداشته مي‌شوند.


نكته بسيار مهم اين است كه شاتل‌ها عمري بيست ساله و يا بيشتر دارند و عمري از آنها گذشته است و در واقع فرسوده شده‌اند. بر همين اساس شركت معظم «لاكهيد مارتين» كه سازنده مخازن سوخت شاتل‌ها هستند، قراردادي را در تاريخ 31 آگوست 2006 به امضا رساندند كه براساس آن قرار است كيهان‌پيماهاي جديدي را براي اين سازمان ساخته و تحويل آن سازمان دهند. البته سال تحويل اين كيهان‌پيماهاي جديد 2015 است كه در اين سال وارد بازار و خط سرويس شده و مسافران را به كيهان خواهند برد. هزينه ساخت يا به عبارتي قيمت اين قرارداد سه ميليارد‌ونهصد ميليون دلار است.

نام اين كيهان‌پيما كه در سال 2015 اولين سفر به كيهان را آغاز خواهد كرد، اوريون است. عملكرد اوريون‌ها همچون كيهان‌پيماهاي سايوز است؛ يعني يك موشك بالا مي‌رود، موشك جدا مي‌شود و كپسول‌ به زمين برمي‌گردد و چون در سال 2010 قرار است كه توسعه ايستگاه فضايي به پايان برسد، ديگر نيازي به ارسال محموله‌هاي سنگين به ايستگاه نخواهد بود و در نتيجه شاتل‌ها مي‌توانند در اين سال بازنشسته شوند.

اما يك خبر بد هم براي دوستداران علوم فضايي و آن اين كه تلسكوپ فضايي «هابل» كور شده است. يكي از چشم‌هاي اصلي و در واقع دوربين‌هاي اصلي آن از كار افتاده و به همين خاطر در حال حاضر تلسكوپ عظيم هابل فقط يك چشم دارد.

لازم به توضيح است كه شاتل «Endeavour» يك بار در سال 1993 براي تعمير تلسكوپ‌ هابل به مدار زمين فرستاده شد. حال بايد ديد اين مأموريت بر عهده كدام يك از شاتل‌ها خواهد بود تا تلسكوپ هابل دوباره سلامتي خود را به دست آورد.

نوشته شده توسط منجم باشی در یکشنبه شانزدهم فروردین 1388 و ساعت 14:51

مطالب پيشين

لیست تمام پیوند ها