|
چرا پلوتو يک سياره نيست؟
پلوتو در سال 1930 توسط کلايد تومبا1 در رصدخانه ي لاول2 واقع در آريزونا کشف شد. تا قبل از کشف پلوتو ستاره شناسان به احتمال وجود جرمي قابل توجه در وراي مدار نپتون گمان برده و آن را سياره ايکس نام گذاردند.
تومبا در رصدخانه لاول، مسئوليت سخت و پر زحمت مقايسه عکس هاي تهيه شده از آسمان را بر عهده داشت. يکي از روش هاي شناسايي و کشف اجرامي مانند سيارات اين گونه است که در فواصل زماني معين و به فاصله ي چند، روز تصاويري از آسمان تهيه مي شود. با کنار هم قرار دادن اين تصاوير و مقايسه آن ها در صورت وجود جرمي مانند يک سياره متوجه وجود آن خواهيم شد. به عبارت ساده تر، اين گونه اجرام داراي حرکت هستند و جابجايي آن ها در زمينه ي ستارگان در طول چند شب به وسيله ي تهيه ي تصاوير از آسمان و مقايسه آن ها با هم قابل تشخيص است.
تومبا پس از يک سال رصد و تحليل تصاوير گرفته شده از پهنه ي آسمان، سرانجام جرم مرموزي را که مدت ها به دنبال آن بود، يافت: سياره ي ايکس.
پس از اين کشف اجازه ي نامگذاري سياره ي ايکس به تيم تحقيقاتي لاول داده شد. بالاخره اعضاي گروه بر سر نام پلوتو به توافق رسيدند. نام پلوتو توسط دختري يازده ساله از آکسفورد انگلستان پيشنهاد شده بود. معنا و مفهوم نام سياره ي پلوتو با نام سگ معروف کمپاني والت ديزني که آن هم پلوتو است تفاوت دارد.
پلوتو در افسانه ها و اساطير يونان، خداي دنياي مردگان و ارواح است.
تا قبل از کشف بزرگترين قمر پلوتو يعني کارن در سال 1978، اطلاع دقيقي از جرم و اندازه ي پلوتو در دست نبود. در دقيق ترين اندازه گيري قطر پلوتو 2400 کيلومتر تخمين زده شده است. گرچه اين اندازه براي جرمي با عنوان سياره بسيار کوچک است اما با اين حال تا آن زمان بزرگترين جرم شناخته شده ي فرا نپتوني بود.
در طول دهه هاي پيشين، کاوش هاي انجام شده توسط تلسکوپ هاي قدرتمند زميني و فضايي درک و تصور ما از منظومه ي خورشيدي را به کلي دگرگون کرده است.
اکنون پلوتو بيش از اينکه سياره اي در مداري معين باشد، به همراه قمر بزرگش کارن، نمونه هاي بزرگي از مجموعه ي اجرام کمربند کويي پر3 هستند. کمربند کويي پر منطقه اي در وراي مدار نپتون است و در حدود 55 واحد نجومي در فضا گسترده شده است.
بنابر تخمين ستاره شناسان در حدود 70000 جرم سرگردان در اين منطقه وجود دارد که ساختار و ترکيباتي مشابه پلوتو دارند و اندازه ي اغلب آن ها بيش از 100 کيلومتر است.
و اما اکنون، بر اساس قوانين جديد، پلوتو يک سياره نبوده و تنها يکي از هزاران جرم فرا نپتوني کمربند کويي پر است.
Your browser may not support display of this image.مسئله همين جاست! ستاره شناسان اجرام بزرگ زيادي را در کمر بند کويي پر کشف کرده اند. بطور نمونه يکي از اين جرم ها، 2005 FY9 نام دارد که توسط گروه تحقيقاتي مايک براون از موسسه ي CALTECH شناسايي و کشف شده است. در کمربند کويي پر اين گونه اجرام که ساختاري مشابه هم دارند فراوانند.
در سال 2005 تيم براون در وراي نپتون جرمي را کشف کردند که اندازه اي برابر يا احتمالاً بيشتر از پلوتو داشت و رسماً با نام 2003 UB313 ثبت شد و بعد ها اريس4 نام گرفت. بر اساس بررسي هاي ستاره شناسان، اريس حدود 25% پرجرم تر از پلوتو است.
با وجود اجرامي مانند اريس که بزرگتر و پرجرم تر از پلوتو بودند ادعاي 9 سياره اي بودن منظومه خورشيدي متزلزل گشته و در مورد سياره بودن پلوتو شک و شبهه به وجود آمد.
به راستي اريس چيست؟...يک سياره يا جرمي سرگردان در کمربند کويي پر؟...پلوتو چطور؟
در بيست و ششمين نشست اتحاديه بين المللي نجوم5 در آگوست 2006 در پايتخت چک، در مورد سياره بودن يا نبودن پلوتو تصميم نهايي گرفته شد و نتيجه ي آن هم خروج پلوتو از ليست سياره هاي منظومه ي خورشيدي بود.
در اين نشست سه تعريف به راي گذاشته شد:
بر اساس يکي از تعاريف، شمار سياره ها به عدد 12 ارتقا مي يافت. در اين حالت پلوتو همچنان يک سياره باقي مي ماند و اجرام ديگر مانند اريس و سرس(بزرگ ترين سيارک) هم در رده ي سياره ها جاي مي گرفتند.
تعريف دوم، منظومه ي خورشيدي را 9 سياره اي معرفي مي کرد اما توجيه علمي محکم و مستدلي در مورد آن وجود نداشت.
تعريف سوم، 8 سياره را معرفي مي کرد و پلوتو را خارج از طبقه ي سياره ها جاي مي داد.
در پايان راي گيري، حاضرين به تصميمي جنجالي راي دادند: تنزل درجه پلوتو و جاي دادن آن در رده ي جديدي به نام سيارات کوتوله6.
بر اساس قوانين جديد اتحاديه بين المللي نجوم براي اين که بتوان جرمي را يک سياره دانست، مي بايست سه شرط زير در مورد آن برقرار باشد:
* در مداري به دور خورشيد در گردش باشد. (تا اينجا ظاهراً پلوتو يک سياره است)
* گرانش لازم براي حفظ شکل کروي خود را داشته باشد.(باز هم پلوتو يک سياره است)
* اطراف مدار خود را از وجود اجرام پراکنده ي ديگر پاکسازي کند.(پلوتو در اين مورد قانون شکني کرده است!)
منظور از پاکسازي اطراف مدار چيست؟
سياره ها پس ازشکل گيري، به حاکم گرانشي مدار خود تبديل مي شوند. در تقابل گرانشي ميان سياره ي تازه شکل گرفته و اجرام کوچک و بزرگ پراکنده در اطراف مدار، سياره يا آن ها را جذب خود مي سازد و يا همانند قلاب سنگ به فضاي دور دست خارج مدار، مي راند.
جرم پلوتو تنها 07/0 برابر جرم اجرام پراکنده در اطراف مدارش است در حالي که اين رقم براي زمين 7/1 ميليون برابر است.
با اين حساب اجرام زيادي در اطراف مدار پلوتو وجود دارند که به آن نيرو وارد مي کنند و تا زماني که پلوتو آن ها را جذب خود نسازد و به پرجرمي لازم نرسد همچنان يک کوتوله سياره باقي خواهد ماند. اين موضوع در مورد اريس هم صادق است.
گرچه پلوتو اکنون يک سياره نيست اما در عوض يک کوتوله سياره است و مي تواند همچنان به عنوان يک موضوع تحقيقاتي جالب مطرح باشد. از سوي ديگر، ناسا اخيراً فضا پيماي افق هاي نو را براي ملاقات و کاوش پلوتو به فضا پرتاب کرده است.
افق هاي نو در سال 2015 به پلوتو خواهد رسيد و اولين تصاوير را از سطح اين سياره ي کوتوله به زمين مخابره خواهد نمود و مشتاقان نجوم و فضا را از زيبايي هاي پلوتو شگفت زده خواهد کرد و خاطرات تلخ پلوتو فراموش خواهد شد.
| 
